GẤC MỘT TRONG NHỮNG LOÀI THỰC VẬT ĐẶC BIỆT CỦA VIỆT NAM

Đăng bởiXanh Natura vào lúc


Gấc là một loài cây đặc biệt của Việt Nam, thuộc chi Mướp đắng, có tên khoa học là Momordica cochinchinensis. Ngoài Việt Nam, chúng cũng là một loại trái cây khu vực Đông Nam Á, được tìm thấy trên khắp các khu vực từ miền Nam Trung Quốc đến Đông Bắc Úc, bao gồm Thái Lan, Lào, Myanmar, Campuchia và Việt Nam. Gấc thường được sử dụng trong các món ăn thức uống hằng ngày và cũng có công dụng tốt trong y học. Hạt gấc còn có tên gọi khác là: mộc tất tử, thổ mộc miết, mộc biệt tử. Đông y gọi hạt gấc là "mộc miết tử" vì nó dẹt, hình gần như tròn, vỏ cứng, mép có răng cưa, hai mặt có những đường vân lõm xuống, trông tựa như con ba ba nhỏ. Theo các sách cổ, nhân hạt gấc vị đắng, hơi ngọt, tính ôn, hơi độc, vào hai kinh can và đại tràng, có tác dụng chữa mụn nhọt, tiêu thũng.

Đặc điểm nổi bật của cây gấc

Gấc là loài cây dây leo khá khỏe, thân thảo với chiều dài có thể lên đến 15 mét. Thân cây có tiết diện góc đặc biệt, phần lá nhẵn, chiều dài từ 8-18cm có thùy chân vịt phân từ 3-5 dẻ. Hoa đực mọc riêng biệt so với hoa cái, có màu vàng nhạt, hoa thường nở vào tháng 4-5 mỗi năm. Quả thì ra tầm tháng 6-12, có đát nhọn, khi chín có màu vàng hơi hướng đỏ tươi, có nhiều gai phía ngoài. Hạt trong quả thường xếp hàng dọc, có màng màu đỏ máu tươi. Trong mỗi hạt có chứa nhiều dầu, giàu các chất carotenoit và lycopene.

Thành phần hóa học

Vào năm 1941, hai nhà khoa học là Guichard (Pháp) và 1 nhà khoa học của nước ta họ Bùi đã thực hiện nghiên cứu khoa học hiện đại đối với quả gấc – trái cây từ trên trời. Họ phát hiệu trong Gấc khá nhiều các chất lycopenee, β-carotene, vitamin C, vitamin E, axit béo rất cần thiết, cryptoxanthin và một loạt các khoáng chất, các chất dinh dưỡng có trong trái cây cao chưa từng có, khoảng 55,3% chất lipít (béo), 16,6% chất protit (đạm), 1,8% tanin, 2,8% xenluloza, 6% nước, 2,9% chất vô cơ, 2,9% đường, 11,7% chất khoáng… Ngoài ra còn có một lượng nhỏ các men photphotoba, invedaxa… Tuy nhiên do tình hình chiến tranh tại Việt Nam mà công cuộc nghiên cứu này đã được ngưng lại cho đến khi bản nghiên cứu được Bộ Nông nghiệp Hoa Kì công bố và công nhận vào năm 2013

Sử dụng

*Trong ẩm thực

Một trong những loại xôi nổi tiếng của Việt Nam là xôi gấc – lấy thịt gấc để nhuộm màu đỏ cho xôi, tượng trưng cho khát vọng, may mắn, sự viên mãn, nên thường được sử dụng trong các dịp lễ cưới hỏi. Ngoài ra người ta sử dụng màng hạt và hạt gấc trộn với rựu và gạo nếp rồi nấu xôi, sẽ giúp xôi vừa có màu đẹp mắc vừa có hương vị đặc trưng.

Lá gấc non thái chỉ còn được dùng như một loại gia vị không thể thiếu trong món củ niễng xào rươi, một món ăn đặc biệt ở miền Bắc.

Gấc cũng được  dùng làm nước ép trái cây bổ dưỡng, ngày càng được ưa chuộng ở khu vực châu Á, vì trong dầu gấc chứa hàm lượng tương đối cao, tốt cho sức khỏe và làn da.

*Trong y học

Trong y học, gấc cũng được sử dụng khá nhiều vì hàm lượng dinh dưỡng của chúng.Bạn có thể sử dụng chất vitamin A dưới dạng carotenoit màng hạt để hỗ trợ điều trị bệnh khô mắt, giúp tăng cường thị giác. Việc sử dụng gấc không chỉ trong Đông Y mà còn được Tây y nghiên cứu và áp dụng.

Theo tỷ lệ khối lượng, nó chứa nhiều lycopene gấp 70 lần cà chua. Người ta cũng phát hiện thấy nó chứa beta-caroten nhiều gấp 10 lần cà rốt hoặc khoai lang. Ngoài ra, các carotenoit có mặt trong gấc liên kết với các axít béo mạch dài, tạo ra kết quả là nó có tính hoạt hóa sinh học cao hơn. Một nghiên cứu gần đây cho thấy gấc chứa các loại protein có thể ngăn cản sự phát triển của các tế bào ung thư.

Công dụng

Như đã đề cập ở trên, việc sử dụng xôi gấc không phải là ngẫu nhiên, vì người ta thường có thói quen để dành hạt sống hoặc qua đồ xôi. Nếu bạn bị sưng tấy do nổi mụn, hay bị sưng quai bị, thì dùng ít hạt gấc mài với rượu hoặc giấm thanh, sau đó bôi vào chỗ sưng trong vài ngày để mau khỏi. Ngoài ra nếu phần bầu ngực bị sưng do dị ứng, ngứa, bạn cũng có thể dụng cách này để đắp thuốc liên tục, mỗi ngày thay thuốc một lần để hết sưng.

Để chữa trĩ, có thể dùng hạt gấc giã nát, thêm một ít giấm thanh, gói bằng vải, đắp vào hậu môn để suốt đêm. Mỗi đêm đắp thuốc một lần.

Nếu bạn bị dị vật ghim vào da hay bàn chân bị chai do sừng hóa tế bào, gây đau nhức và khó khăn trong khi đi lại thì sử dụng hạt còn nguyên màng, giã nát với ít rượu trắng 35-40 độ, sau đó cho vào một túi ni lông kín, dán kín 1 đầu cuối, đầu còn lại khoét 1 lỗ rộng bằng vị trí bị chai, sau đó buộc vào vết thương, băng liên tục trong 5-7 ngày, mỗi ngày thay thuốc 2 lần sẽ thấy hiệu quả.

Trong trường hợp bị ngã, bị thương, tụ máu: Dùng hạt gấc đốt vỏ ngoài cháy thành than (nhân bên trong chỉ vàng, chưa cháy), cho vào cối giã nhỏ, cứ khoảng 30-40 hạt thì cho 400-500 ml rượu vào ngâm để dự trữ dùng dần. Dùng rượu ngâm hạt gấc bôi vào chỗ sang chấn, có tác dụng tốt gần như mật gấu.


Bài viết cũ Bài viết mới